Cabauw, Utrecht

De Middelste Molen

Foto van De Middelste Molen, Cabauw, Erik Stoop (15-7-2021)Na tweeënhalf jaar stilstand draait de molen vandaag (15-7-2021) weer voor het eerst.  | Database Nederlandse molens
© Erik Stoop (15-7-2021)
Na tweeënhalf jaar stilstand draait de molen vandaag (15-7-2021) weer voor het eerst.

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

De Middelste Molen

1773
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Lopikerweg West 106
3411 AT Cabauw
X: 119574 Y: 442069
N 51.965916 O 4.871719
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Utrecht
Lopik
Cabauw
Gemeente Lopik, sectie G, nr. 52
Stichting De Utrechtse Molens

De Stichting De Utrechtse Molens is eigenaar sinds 1966, daarvoor was dat het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven.

Maalvaardig in circuit
2021: 84.877
2020: 0
2019: 25
2018: 175.319
2017: 253.626
eerdere tellerstanden ( ↓ ↑ )
  • 2016: 214.083
  • 2015: 208.787
  • 2014: 217.961
  • 2013: 171.097
  • 2012: 161.440
  • 2011: 154.526
  • 2010: 158.563
  • 2009: 148.440
  • 2008: 175.677
  • 2007: 109.156
  • 2006: 161.874
  • 2005: 142.200
  • 2004: 221.342
  • 2003: 189.295
  • 2002: 250.648

2019: het wiekenkruis is enige malen in een andere stand gezet.
2020: de molen stond zonder roeden.
2021: vanaf half juli.

Vh. bemalen van het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven, thans buiten bedrijf

Bijzonder groot; van alle zijden zeer goed in de wind en het zicht gelegen in een vrijwel ongeschonden polderlandschap

0348-416589

Vrijwel elke zaterdag 10.30 - 17.00 uur.
Het zomerhuis naast de molen is te huur voor vergaderingen, workshops, trainingen e.d. Zie daarvoor de website van deze molen.

Fietsroute in de buurt van De Middelste Molen via fietsnetwerk.nl
830
01479
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Middelste Molen

Constructie

Constructie

Ondertoren gedekt met riet

Bovenhuis donkergroen geverfd; kap gedekt met gepotdekselde planken

27,20 m.
Oud-Hollands

Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
Kon.Ned.Grofsmederij g.n. 1897 1901? aanw.

Kruiwerk etc.

Zetelkruiwerk; kruirad met hoge bank
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; evenaar; kneppel

Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,84 m, breed 0,64 m., met 24 schoepen. Sintelstuk fabr. Penn en Comp, Dordrecht.
Woning in de molen (niet in gebruik).

Bovenwiel 76 kammen
Bovenschijfloop 38 staven, steek 11,8 cm.
Onderschijfloop 24 staven
Onderwiel 91 kammen, steek 16,4 cm.
Overbrengingsverhouding 1,88 : 1

Anthony van Lith, Kinderdijk (1773)

De Middelste Molen

Verwijzingen

De Middelste Molen

Geschiedenis

Geschiedenis

In 1454 werd de eerste molen van het latere waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven (2000 ha.) in gebruik genomen. Vanaf de dinsdag na Pasen dat jaar waren de ingelanden verantwoordelijk voor het gebruik en onderhoud van die molen. In latere tijd is de bemaling uitgebreid tot drie parallel geplaatste wipmolens.

De huidige molen werd gebouwd na het afbranden van zijn voorganger op 29 oktober 1772. Anthony van Lith nam op 30 december 1772 de bouw aan en reeds in april 1773 was de molen maalvaardig.

In 1933 werd de Voorste Molen gesloopt: op zijn fundering verscheen een diesel-schroefpompgemaal. In de Tweede Wereldoorlog werd, vanwege gebrek aan dieselolie, op elektriciteit overgegaan. Gemaal en elektromotor zijn nog aanwezig, maar buiten gebruik.
Omstreeks 1950 was de Achterste Molen door gebrek aan onderhoud nauwelijks meer maalvaardig te noemen. Als gevolg kwam deze buiten bedrijf en in 1961 volgde - voor die tijd eigenlijk al onbegrijpelijk - de sloop.

In 1962 werd de Middelste Molen door de plaatsing van een reserve-dieselgemaal overbodig en alleen nog voor noodgevallen in stand gehouden (wat wél betekende dat men de molen bleef onderhouden!).

In 1977 startte in de Lopikerwaard een groot ruilverkavelingsproject. Oude bemalingsinrichtingen, zoals ook de Middelste Molen, waren meestal niet meer nodig. In 1992 werd de molen van de boezem afgesneden; er kan sindsdien alleen nog in een (overigens zeer ruim) circuit worden gemalen.

In 1993 werd het bovenhuis aangepakt en in 2004 volgde het metselwerk van de waterlopen. Na deze laatste ingreep kon het scheprad weer worden gebruikt: op 5 juni 2004 gaf dat voor het eerst in tijden weer water.
In 2007 en 2008 vond een uitgebreide restauratie van de ondertoren plaats, waarbij het ondertafelement volledig werd hersteld; ook het voor een groot deel uit 1903 stammende rietdek werd vervangen.

Evenwel werd rond de jaarwisseling 2018/19 duidelijk dat deze molen op enkele punten in minder goede staat verkeerde en wel zodanig, dat besloten moest worden tot stilzetting.
Grootste problemen daarbij waren de lekkage van de fundering, de beruchte onderloopsheid en het bovenhuis, dat ondanks eerder rechtzetten toch weer enigszins aan het verzakken was. Ook was in de koker de bonte knaagkever aangetroffen. Niet in het minst: beide roeden, ruim 40 jaar daarvoor uitvoerig gerepareerd, moesten weer worden nagekeken.

Op 2 en 3 september 2019 werden beide roeden gestreken om elders grondig te worden herzien. Omdat geen grote kraan bij de molen kan komen, ging dat strijken nog op de klassieke manier, met lier en roedenslof.
Eind september dat jaar startte de eerste fase van de restauratie. De frontmuren van de voorwaterloop die deels wegzakten werden opnieuw opgemetseld en kregen ook een nieuwe damwand. Het metselwerk van zowel voor- als achterwaterloop werd hersteld en ook kwam een nieuwe beschoeiing.
In een latere fase moest gewerkt worden aan beide roeden, trap en diverse andere delen en dit nam de nodige tijd in beslag. Ook in 2020 is volop aan de molen gewerkt. Eind juni 2021 keerden beide roeden terug en al kort daarna werden zij gestoken. Op 15 juli 2021 maalde deze molen voor het eerst in tweeënhalf jaar.

Enige wetenswaardigheden van deze molen:
Een opmerkelijk constructiedetail is dat bovenwiel en -schijfloop hier 'zuiver' op elkaar draaien: 76 kammen tegen 38 staven, ofwel 2 op 1. In de regel wordt het als nadelig beschouwd als aantallen kammen en/of staven in molenwielen op elkaar deelbaar zijn vanwege vermeende hogere slijtage. In dit geval staat het echter al in het bouwbestek!

In de ondertoren is, compleet met bedstee, een authentieke woonruimte aanwezig. Deze bleef, vooral door toedoen van de huidige molenaar, bewust in ongerestaureerde toestand bewaard.

In 1991 had men het naast de molen staande, toen zeer bouwvallige, zomerhuisje gesloopt. Het bleef steeds de bedoeling, dit te herbouwen. In het vroege najaar van 2012 is dit gebeurd en zo staat hier als vanouds weer een klein huisje.

Opmerkelijk: de wateras is, gezien de opschriften, gegoten in 1897. De polder bestelde echter pas in 1901 voor deze molen een gietijzeren wateras! Conclusie: de huidige wateras moet een 'sloopas' zijn. Dat kan ook op een andere manier worden geconcludeerd, want deze as is ook ingekort. Het hoe en waarom hiervan is nog niet duidelijk.


De Middelste Molen

Aanvullingen

Aanvullingen

Vanouds werd deze polder bemalen door drie parallel malende wipmolens. Deze was daarvan de middelste. De Voorste en Achterste verdwenen resp. in 1933 en 1961. Als gevolg komt ook de aanduiding 'Tweede Molen' voor.

Rob Alkemade en Erik Stoop. De Middelste Molen bij Cabauw, vijfhonderdvijftig jaar molens in het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven (Bussum 2004).

De Middelste Molen

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Middelste Molen

Actuele foto's

De Middelste Molen, Cabauw, Barend Zinkweg (12-4-2015)Schuim op het water.... Op de achtergrond het gebouw van het vroegere dieselgemaal en daarnaast de machinistenwoning. | Database Nederlandse molens
© Barend Zinkweg (12-4-2015)
Schuim op het water.... Op de achtergrond het gebouw van het vroegere dieselgemaal en daarnaast de machinistenwoning.
De Middelste Molen, Cabauw, Louis Maas (12-8-2017) | Database Nederlandse molens
© Louis Maas (12-8-2017)
De Middelste Molen, Cabauw, Bart van Maaren (8-8-2016) | Database Nederlandse molens
© Bart van Maaren (8-8-2016)
De Middelste Molen, Cabauw, Erik Stoop (22-1-2013)Sinds september 2012 staat het herbouwde zomerhuis weer op zijn oude plaats. | Database Nederlandse molens
© Erik Stoop (22-1-2013)
Sinds september 2012 staat het herbouwde zomerhuis weer op zijn oude plaats.
De Middelste Molen, Cabauw, Bart van Maaren (8-8-2016) | Database Nederlandse molens
© Bart van Maaren (8-8-2016)
De Middelste Molen, Cabauw, Erik Stoop (5-7-2014)Het geeft goede indruk hoeveel deze molen kan verzetten!  | Database Nederlandse molens
© Erik Stoop (5-7-2014)
Het geeft goede indruk hoeveel deze molen kan verzetten!
De Middelste Molen, Cabauw, Pieter Zuijkerbuijk (6-10-2018)Het gebouwtje waar vanaf 1933 het dieselgemaal stond (dat de Voorste Molen verving).  | Database Nederlandse molens
© Pieter Zuijkerbuijk (6-10-2018)
Het gebouwtje waar vanaf 1933 het dieselgemaal stond (dat de Voorste Molen verving).
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019)Wateras. De tap is licht aangeroest want de molen staat al enige tijd stil.  | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
Wateras. De tap is licht aangeroest want de molen staat al enige tijd stil.
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
De Middelste Molen, Cabauw, Willem Jans (20-10-2007) | Database Nederlandse molens
© Willem Jans (20-10-2007)
De Middelste Molen, Cabauw, Piet Glasbergen (29-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (29-3-2019)
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.