Haarlem-Schalkwijk, Noord-Holland

De Kleine Molen / De Hommel

Foto van De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (10-4-2018) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (10-4-2018)

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

De Kleine Molen / De Hommel

1879
1972 / 1991
Grondzeiler
Achtkante molen
Poldermolen
Hommeldijk 20
2036 ER Haarlem-Schalkwijk
X: 104920 Y: 484028
N 52.341885 O 4.652319
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Noord-Holland
Haarlem
Haarlem-Schalkwijk
Gemeente Haarlem, sectie Y, nr. 427
Gemeente Haarlem

De gemeente Haarlem is eigenaar sinds 1-08-1968, daarvoor was dat vanaf de bouw de Vereenigde Groote en Kleine polders.

Draaivaardig
Vh. bemalen van de Vereenigde Groote en Kleine polders, thans buiten bedrijf

Groot; fraai gelegen bij een recreatieplas

Michel Boeree
023-5351813

In de regel als de molen draait

Fietsroute in de buurt van De Kleine Molen / De Hommel via fietsnetwerk.nl
661
01775
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Kleine Molen / De Hommel

Constructie

Constructie

Grenen achtkant, gedekt met riet, op lage gemetselde voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.

Gedekt met riet

16,15 / 16,25 m.
Oud-Hollands

Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

Neutenkruiwerk; kruihaspel met acht spaken
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; pal

De inrichting is na de brand van 1967 niet meer hersteld. Oorspronkelijk een houten vijzel.

Bovenwiel 41 kammen, steek 13 cm. Rest gaandewerk niet meer aanwezig. N.B. dit bovenwiel is een oud tussenaandrijfwiel uit 'De Duinjager' te Zaandam.

Volgens bouwbestek 1879:
Bovenwiel 55 kammen
Bovenbonkelaar 29 kammen
Onderwiel 33 kammen
Vijzelwiel 29 kammen
Overbrengingsverhouding 1 : 2,16

Eenvoudige baard, groen geschilderd, wit afgebiesd, met daarop de jaartallen 1879, 1972 en 1990.
Op de windpeluw een bord met de naam 'De Hommel'.

Willem Rus, Oude Niedorp (1879)
C.W. Fray, Westzaan (1972)
Fa. Hercules, Haarlem (1991)

De Kleine Molen / De Hommel

Verwijzingen

De Kleine Molen / De Hommel

Geschiedenis

Geschiedenis

Op 14 mei 1879 werd besloten de Kleine Polder onder Haarlemmerliede en Spaarnwoude weer van een eigen windmolen te voorzien. Tot dan toe werd die polder bemalen door de molen van de Grote Polder en stond er in voor de (iets lager gelegen) Kleine Polder een grote weidemolen. Kennelijk voldeed die situatie niet. De bouw werd reeds op 31 mei 1879 aangenomen door Willem Rus, molenmaker te Nieuwe Niedorp, voor een bedrag van ƒ 7700,--.

De Kleine Molen is in 1944 buiten bedrijf gekomen, toen zowel de Grote als de Kleine polder op last van de Duitse bezetter onder water moesten worden gezet. Het gemaal van de Grote polder werd onklaar gemaakt; uit de molenwielen werden alle kammen verwijderd (die kammen doken later op in Emmen!).
Direct na de bevrijding heeft de molen mogelijk nog meegeholpen om de ondergelopen polders weer droog te malen, maar in diezelfde tijd werd de houten vijzel afgekeurd. In de molen werd een kleine stalen vijzel (capaciteit 5,4 m3 p.m.), aangedreven door een elektromotor, aangebracht. De molen zelf was niet meer maalvaardig, stond stil en raakte in verval.

In 1963/'64 volgde een grote uitwendige restauratie door molenmaker Jongejans (Westzaan): nieuwe staart en houten roeden. Gedraaid werd er evenwel nooit en ook een bliksembeveiliging was niet aanwezig.
Dat laatste werd pijnlijk duidelijk op 31 maart 1967, toen de bliksem de molen trof en de molen vervolgens in brand raakte. De schade was enorm maar de molen bleef overeind: uitgebrand en geheel verkoold zou hij tot het voorjaar van 1972 blijven staan. In 1968 was de polder als bestuurlijke eenheid opgeheven en had de gemeente Haarlem de rechten en plichten overgenomen. De bemaling geschiedde inmiddels via een nieuw met pompen uitgerust elektrisch gemaal, op een geheel andere plaats dan de molen. Het heeft even geduurd voordat de molen, die immers geen enkele functie meer had, weer onder de aandacht kwam en voor restauratie - als monument - in aanmerking kon komen.

De restauratie van 1972/'73 voltrok zich tamelijk apart: molenmaker Fray liet het achtkant wegtakelen op een dekschuit en vervoerde het naar zijn werkplaats in Westzaan. Zo restaureerde hij de molen als het ware in zijn achtertuin.
Het oude grenen achtkant werd vrijwel geheel weer gebruikt; ook de houten buitenroede en de ijzeren bovenas hadden de brand overleefd. De kap werd, evenals de staart, geheel nieuw.
Nadat de molen was hersteld, werd deze in onderdelen teruggezet op zijn fundering en ter plekke verder draaivaardig gemaakt. Een nieuwe gelaste binnenroede werd gestoken; zo heeft deze molen nog jaren gefunctioneerd met een ijzeren en een houten roede.

Maalvaardig werd de molen niet meer: Haarlem was, als stad zonder molentraditie, daarvoor nog niet rijp. De molen hoefde slechts te dienen als landschapsverfraaiend element en dat hij weer kon draaien was al mooi meegenomen.
Nieuw voor die tijd in Haarlem was het begrip vrijwillig molenaar. Cees van Dijk, vervroegd gepensioneerd, toe aan een nieuwe uitdaging én net geslaagd voor zijn molenaarsexamen kon op deze molen meteen beginnen. Het werd een enorm succes, zeker omdat Van Dijk ook anderen enthousiast kon maken voor voor molens en molenaarschap. 

Helaas moest de molen in 1985 worden stilgezet: voornaamste probleem werd het sterke verzakken van de molen, maar ook bleken sommige onderdelen in veel minder goede staat dan gedacht. Zo bleek de houten buitenroede, na de brand van 1967 opnieuw gestoken, nu echt 'op'. In 1989 ging beide roeden eruit.

In 1990 volgde een nieuwe restauratie: een grote herziening van de fundering; daarnaast werden een nieuwe buitenroede en middelbalk geplaatst. Sinds 1991 draait de Hommel weer regelmatig op vrijwillige basis.
Eind 2015 moest de buitenroede, niet veel ouder dan 25 jaar, alweer worden vervangen.

Oorspronkelijk was deze molen nagenoeg geheel gemaakt van grenenhout en kruide de kap op houten rollen. In 1973 is een geheel nieuwe kap gemaakt, die sindsdien op klossen kruit. Met uitzondering van het (van elders afkomstige) bovenwiel en de (na de brand schoongekrabde) koningspil zijn er geen gaande werken meer aanwezig. Slechts de kleine, uit 1945 daterende, motorvijzel ligt, in slechte staat, nog steeds in de achterwaterloop.

Molenaars van De Kleine Molen:

  • ? (1880 - 1893)
  • S. van Wetering (1893 -1898 (overleden))
  • P. van Wetering (1898 - 1900 (eervol ontslag))
  • Jan van Bruggen (1900 - 1905 (eervol ontslag))
  • J.P. Buijs (1905 - 1906 (eervol ontslag))
  • C. Buijs (1906 - ?)
  • G. van Opzeeland (? - 1930 (overleden))
  • P. van Opzeeland (1930 - 1934 (overleden))
  • Jaap van Opzeeland (1934 - 13-8-1945 (eervol ontslag))
  • Th.A. Mesman, machinist (1945(?) - 1964 (eervol ontslag))
  • O.N. Huiberts, machinist (1964 - 1967).

Molen en daarmee gemaal verbrand na blikseminslag.
N.B. Dhr. Huiberts kreeg 1 augustus 1968 eervol ontslag naar aanleiding van de opheffing van de polder.


De Kleine Molen / De Hommel

Aanvullingen

Aanvullingen

In 1972 is de naam „De Hommel" bedacht door de Zaanse molenaar C. Krijt sr. Best aardig, vanwege de dikke en korte romp, maar historisch gezien niet juist. In het polderarchief wordt steeds de aanduiding „De Kleine Molen" gebruikt. De molen bemaalde namelijk de Kleine Polder.

De Kleine Molen / De Hommel

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Kleine Molen / De Hommel

Actuele foto's

De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (10-4-2018) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (10-4-2018)
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (14-1-2013). | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (14-1-2013).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (10-4-2018) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (10-4-2018)
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (14-1-2013) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (14-1-2013)
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Frank Hendriks (25-1-2015). | Database Nederlandse molens
© Frank Hendriks (25-1-2015).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Piet Glasbergen (10-4-2018) | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (10-4-2018)
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.