Haarlem, Noord-Holland

De Eenhoorn

Foto van De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017) | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

De Eenhoorn

1776 (of eerder)
Paltrokmolen
Paltrokmolen
Zaagmolen
Jaagpad nabij de Zuid-Schalkwijkerweg (ongenummerd)
2034 JD Haarlem
X: 103959 Y: 485879
N 52.358433 O 4.637938
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Noord-Holland
Haarlem
Haarlem
Gemeente Haarlem, sectie Y, nr. 537
Gemeente Haarlem

De gemeente Haarlem is eigenaar sinds 1963, daarvoor Vereniging De Hollandsche Molen van 1957, daarvoor de Stichting NEHIM Molen de Eenhoorn sinds 1949, daarvoor Vereniging De Hollandsche Molen sinds 1927.

Tijdelijk niet draaivaardig (zie 'Geschiedenis')
2021: 39.153
2020: 37.764
2019: 13.494
2018: 33.232
2017: 44.157
eerdere tellerstanden ( ↓ ↑ )
  • 2016: 13.700
  • 2015: 25.934
  • 2013: 46.370
  • 2012: 35.689
  • 2011: 28.714
  • 2010: 41.279
  • 2009: 48.612
  • 2008: 53.593
  • 2007: 64.892
  • 2006: 56.061
  • 2005: 30.929
  • 2004: 46.738
  • 2003: 32.773
  • 2002: 59.225

2016: lange stilstand als gevolg van problemen met de fundering.
2019: wederom langdurige stilstand, nu omdat de fundering inderdaad grondig werd aangepakt.

Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis

Niet al te groot door omringende bebouwing en begroeiing, al is de omgeving van de molen sterk verbeterd nadat in 2006 een groot ziekenhuis, dat ten zuidwesten van de molen stond, is afgebroken.

Jos van Schooten / Joyce Beneker
06-20425824 / 023-5634193

Zaterdag 10.30 - 17.00 uur. Groepen en schoolklassen op afspraak.

Fietsroute in de buurt van De Eenhoorn via fietsnetwerk.nl
660
02571
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Eenhoorn

Constructie

Constructie

Zij- en achterwanden gedekt met conische planken; voorzijde in visgraatverband; geheel geteerd

Gedekt met gepotdekselde planken; geheel geteerd

20,05 m.
Oud-Hollands

Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

Specifiek kruiwerk met 44 rollen; elektrische aandrijving (er is ook een kruihaspel met twaalf spaken)
Deels losse, deels vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; binnenvangstok; trekvang; pal

Drie zaagramen met twee sleden; twee winderijen

Bovenwiel 75 kammen
Krukwiel (varkenswiel) 33 kammen, steek 9,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,27

van de stelling: 2,80 m.

Vergulde windvaan in de vorm van een eenhoorn.

Op de achterbalk een houten bord met daarop de naam van de molen.

Op de vulstukken om de bovenas is met grote letters geverfd: 'TJB 1897'. Mogelijk kreeg de molen in dat jaar deze as (waarvan het fabrikaat niet met zekerheid bekend is).

De Eenhoorn

Verwijzingen

De Eenhoorn

Geschiedenis

Geschiedenis

Reeds in de 17de eeuw stond er op deze plaats een houtzaagmolen. Een eerste aanwijzing in die richting kan een akte zijn waaruit blijkt dat Claes Folies zijn houtzaagmolen verkoopt aan: Aart Pietersz. woonachtig buiten Haarlem aan de Suidsijd op het Spaarne bij het huis dat gebroest (?) aldaar op grond van voorzegde Aart Pietersz. De notaris die de akte opmaakte woonde te Koog aan de Zaan, zodat verondersteld kan worden dat het hier een Zaanse molen betrof, hoewel uit Boorsma's Duizend Zaanse Molens niet is op te maken om welke molen het hier zou hebben gegaan.

Archivaris J.R. Persman (van de provincie Noord-Holland) kwam op grond van oude transport(=verkoop-)acten tot de conclusie, dat er rond 1640 een zaagmolen op deze plaats stond; ook op enkele kaarten uit die tijd staat reeds een 'saeghmolen' vermeld.
Vermeldenswaard: bij de restauratie van 1992-1993 werd in één van de vervangen delen van de kruivloer de inscriptie '23-8-1776' gevonden. Gezien de gehele constructie is het niet onmogelijk dat de molen inderdaad uit dat jaar dateert. In dat geval zou de huidige molen een opvolger zijn van een eerder gebouwd exemplaar.
Feit is dat tot in de twintigste eeuw er vrij weinig over deze molen bekend is, behalve enige namen van eigenaren.

Kort voor 1924 schijnt de molen een tijdje buiten gebruik te zijn geweest. De nieuwe periode van werkzaamheid was echter maar van korte duur, want al omstreeks 1926-1927 werd bij de molen een elektrische zagerij gebouwd. Even nog hebben beide tezamen gewerkt maar al spoedig werd de molen definitief stilgezet. Toen sloop dreigde is de molen in 1927 aangekocht door de Vereniging De Hollandsche Molen die hem op haar beurt in 1963 overdroeg aan de gemeente Haarlem.
In de jaren 1949-1957 is de molen overgedragen geweest aan de Stichting Nehim Molen De Eenhoorn.

De molen werd vanaf de restauratie in 1966/67 tot 1986 eens per maand in werking gesteld; in dat laatste jaar werd het beheer van de molen overgedragen aan de Stichting Molens Zuid-Kennemerland en sindsdien is de molen vaker in bedrijf.
Geleidelijkaan hebben vrijwilligers van de SMZK het zaagwerk hersteld, waardoor rond 1990 weer gesproken kon worden van een maalvaardige molen.
In 1992/93 volgde dan flink herstel aan de hoofdconstructie, zoals de koningsstijl en de onderbouw en werd de conische beplanking van de linkerzijde in ere hersteld.
Vervolgens is jarenlang op vrijwillige basis gedraaid, waarbij meestal ook werd gezaagd.

In oktober 2015 bleek bij onderhoud dat de keuning aan het verzakken was, dit vermoedelijk omdat de fundering het niet meer aan kon. Als gevolg werd de molen voor onderzoek stilgezet. Na uitvoerige werkzaamheden in 2016 was het hart van de molen weer zodanig ondersteund, dat er weer gekruid en dus ook gedraaid en gezaagd kon worden.
Evenwel is later besloten dat er toch aan de fundering gewerkt moest worden: 7 maart 2019 startte de molenmaker met het vervangen van de hoofdfundering midden onder de molen en dat hield nogal wat in: er werden enige funderingspalen bijgeperst en de gemetselde muur werd grotendeels gesloopt en daarna in beton vervangen. Het hart, diep en centraal onder de molen gelegen, is min of meer vernieuwd. Intussen stond de molen opgeblokt op de ringmuur (en was al die tijd uiteraard niet draai- of maalvaardig).
In het najaar was 2019 was deze klus, vermoedelijk de ingrijpendste (en minst zichtbare!) die deze molen ooit heeft ondergaan, achter de rug en kon de molenaarsploeg de draad weer oppakken.

In de loop van 2021 bleek dat beide inmiddels 55 jaar oude roeden dienden te worden vervangen, evenwel was de toestand niet zodanig dat de molen moest worden stilgezet. Op 16 juli besloot de maalploeg echter, vanwege de toenemende hoeveelheden roest die uit de roeden kwam, te stoppen. De zeilen en borden werden verwijderd en de molen staat nu dus stil in afwachting van nieuwe roeden.
De molen blijft intussen gewoon 's zaterdags open!

De Eenhoorn is een wat uitzonderlijke paltrok, omdat hij oorspronkelijk was uitgerust met vier in plaats van de gebruikelijke drie zaagramen. Daarom heeft hij, van voor naar achter gezien, ook een wat grote breedte. Later is het achterste zaagraam weggehaald om het vervolgens horizontaal op de zolder te laten meedraaien als pompraam, met een gewichtenbak ter verzwaring.


De Eenhoorn

Aanvullingen

Aanvullingen

De enige houtzaagmolen in Nederland met een vierslags-krukas (drieslags is veel gebruikelijker).

Van de nog bestaande paltrokken de enige met aan beide kanten van de stelling een loopbrug.

Mogelijk is deze molen vernoemd naar Jacob Paulus Hoorn, die een flinke tijd eigenaar was. De naam 'De Eenhoorn' is hoe dan ook al bijzonder lang aan deze molen verbonden.

Marcel Bulte, Het Schalkwijk van weleer. Schalkwijk en het dagelijkse leven tussen 1900 en 1960. Haarlem 1985.
P. Jongens e.a., 'Sterck en weldoortimmert', een kwart eeuw restaureren in Haarlem. Haarlem 1983.
J.R. Persman, 'Een houtsaaghmolen genaempt een palsrock voerende Den Eenhoorn', in: Jaarboek Vereniging Haerlem 1979 (Haarlem 1980) 47 - 58.
J.H. Grabandt-Pleging en P.E.M. Hammann, 'De molens aan het Spaarne', in: B.C. Sliggers (ed.), De loop van het Spaarne. (Haarlem 1987), 91 - 109.
A.G. van der Steur, 'Vijfenzeventig jaar op de bres voor de monumenten en het stadsschoon van Haarlem', in: Jaarboek Vereniging Haerlem 1977 (Haarlem 1978) 185 - 187.
Gerbrand de Vries, 'Een Besonder Creckwerk', Uitgeest 1986.
L. Middelkoop, 'De Eenhoorn, paltrok-houtzaagmolen'; Haarlem 1993

De Eenhoorn

Historische foto's

Historische foto's

Eertijds naar molendatabase.nl ingezonden historische foto’s van deze molen.
Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Eenhoorn

Actuele foto's

De Eenhoorn, Haarlem, Jesse Bergquist (28-8-2021) | Database Nederlandse molens
© Jesse Bergquist (28-8-2021)
De Eenhoorn, Haarlem, Eddy Blenke (14-3-2009). | Database Nederlandse molens
© Eddy Blenke (14-3-2009).
De Eenhoorn, Haarlem, Tommy Rolf Nielsen Martens (10-05-2015) | Database Nederlandse molens
© Tommy Rolf Nielsen Martens (10-05-2015)
De Eenhoorn, Haarlem, Piet Glasbergen (22-10-2013). | Database Nederlandse molens
© Piet Glasbergen (22-10-2013).
De Eenhoorn, Haarlem, Jesse Bergquist (28-8-2021) | Database Nederlandse molens
© Jesse Bergquist (28-8-2021)
De Eenhoorn, Haarlem, Jesse Bergquist (28-8-2021) | Database Nederlandse molens
© Jesse Bergquist (28-8-2021)
De Eenhoorn, Haarlem, Abel van Loenen (14-10-2012). | Database Nederlandse molens
© Abel van Loenen (14-10-2012).
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017).Een kijkje door de raamzolder. | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017).
Een kijkje door de raamzolder.
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017) | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)De winderij op de raamzolder. Het linker touw fungeert als een soort vang. | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
De winderij op de raamzolder. Het linker touw fungeert als een soort vang.
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)Een kijkje vanaf achter de rollen. We zien kruisbalken, zwaarden, een deel van een van de steunbalken, de sleutelbalk en de koning. | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
Een kijkje vanaf achter de rollen. We zien kruisbalken, zwaarden, een deel van een van de steunbalken, de sleutelbalk en de koning.
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)Het achterste zaagraam dat is uitgevoerd als pompraam. | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
Het achterste zaagraam dat is uitgevoerd als pompraam.
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)Het sabelhout van de molen! Een sabelijzer is gebruikelijker bij molens. | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
Het sabelhout van de molen! Een sabelijzer is gebruikelijker bij molens.
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)Prachtig oud kapzoldervloertje en oud trappetje naar boven | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
Prachtig oud kapzoldervloertje en oud trappetje naar boven
De Eenhoorn, Haarlem, Toby de Kok (25-11-2017)Het vangmechanisme van de molen. De binnenvangstok zit hier rechtstreeks verbonden met de vangbalk. Ook hier zien we het sabelhout! | Database Nederlandse molens
© Toby de Kok (25-11-2017)
Het vangmechanisme van de molen. De binnenvangstok zit hier rechtstreeks verbonden met de vangbalk. Ook hier zien we het sabelhout!
De Eenhoorn, Haarlem, Julius Meijer (13-10-2013) | Database Nederlandse molens
© Julius Meijer (13-10-2013)
De Eenhoorn, Haarlem, Jesse Bergquist (28-8-2021) | Database Nederlandse molens
© Jesse Bergquist (28-8-2021)
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.