Geulle, Limburg

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Foto van Molen van Hulsen / Onderste Molen, Geulle, Marcel van Nies (9-3-2019) | Database Nederlandse molens
© Marcel van Nies (9-3-2019)

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

Molen van Hulsen / Onderste Molen

onb.
1878
Watermolen
Bovenslagrad
Korenmolen
Snijdersberg 31
6243 AV Geulle
Molenbeek
X: 180698 Y: 325985
N 50.923035 O 5.752669
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Limburg
Meerssen
Geulle
Gemeente Geulle, sectie A, nr. 4666
Peter Rijs en Marlies Dirx
Maalvaardig
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf

Zeer groot

043 -3581114

Op afspraak

Fietsroute in de buurt van Molen van Hulsen / Onderste Molen via fietsnetwerk.nl
410
03937
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Constructie

Constructie

05,20 m.

Roeden etc.

Kruiwerk etc.

Twee koppel 17der kunststenen; handluiwerk

Aswiel 158 tanden
Bonkelaar 45 tanden
Spoorwiel 184 tanden
Steenschijven 29 tanden
Overbrengingsverhouding 1 : 22,28

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Verwijzingen

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Geschiedenis

Geschiedenis

De watermolens van Geulle werden de Bovenste en de Onderste Molen genoemd. De Bovenste Molen lag globaal gezien op het plateau tussen de gehuchten Moorveld en Snijdersberg in het Geulse bos en de Onderste Molen op Hulsen aan de voet van het plateau bij de spoorlijn. Kadastraal werden beide molens op Hulsen gesitueerd.

De Bovenste Molen was voor de Franse Tijd de banmolen van de heerlijkheid Geulle. Op het einde van de 19e eeuw wordt bij niet meer vermeld en is waarschijnlijk in die tijd afgebroken. Het was een bovenslagmolen, die bij de peilvaststelling in 1854 werd aangedreven door een waterrad met een middellijn van 4,00 m. en een breedte van 0,71 m.

Zowel de Bovenste als de Onderste Molen ontvingen het water van een beek, die op de berg zijn oorsprong heeft en in de 19e eeuw de Walsenbeek, later Molenbeek genaamd. Vanouds werden de molens ook de grafelijke molens genoemd. Gedurende bijna drie eeuwen vererfden zij met het kasteel van Geulle en een groot aantal landgoederen in adellijke families. Geulle was een heerlijkheid waarmee Wolther van Hoensbroek in 1560 werd beleend. Hij was Heer van Geulle en Bunde. In de mannelijke lijn stierf deze tak, die een zijtak was van de latere rijksgraven van Hoensbroek, uit.
In 1785 kwamen de goederen van Geulle door vererving in de familie Hoen, die op het kasteel Schaloen in Oud-Valkenburg woonde. Philipine trouwde met Ladislas de Villers-Masbourg, waardoor Schaloen in deze familie kwam. Haar jongere zuster Theresia huwde graaf Adolphe De Hamal rentenier in Luik, die in de jaren dertig van de 19e eeuw als eigenaar van de molens wordt genoemd. Zij verkochten hun goederen in Geulle (ruim 170 kadastrale nummers) in 1843 aan Emile of Theodore Emile Antoine Joseph, graaf d'Oultremont, te Warfusé e in de gemeente St. Gé orge (Noord-Frankrijk). In 1847 liet deze Belgische graaf het mooie kasteel van Geulle afbreken. Alleen de voorbouw bleef over, bestaande uit stallingen, remisen, wachtkamers en verblijven voor het dienstpersoneel. Later werd dit gedeelte verbouwd en als woning voor de rentmeester ingericht. Het gebouw kreeg later de naam van kasteel van Geulle. Ook de bekende Limburgse schrijvers dr. Felix Rutten en Marie Koenen hebben er gewoond.
De graaf overleed in 1851 in Warfusé e. Twee jaar later vond een successie plaats. Gravin Emilie Olympe Marie Antoinette, één van zijn drie kinderen, gehuwd met Victor Joseph Ghislain, baron van der Linden d'Hoogvorst, werd erfgename van de kasteelgoederen in Geulle. Na haar dood kwam bij de successie in 1878 de Bovenste Molen niet meer voor. Bij deze successie werden Edmond, baron van der Linden d'Hoogvorst, rentenier en grondeigenaar in Brussel, en zijn zusters Marguerite Marie Josephine Chislaine, gehuwd met baron de Loë, en jonkvrouwe Pauline eigenaren.

De Onderste Molen op Hulsen werd in de jaren 1878-1879 afgebroken en herbouwd, waaraan een gevelsteen boven de voordeur herinnert. Bij de molen werd daarna tevens het boerenbedrijf uitgeoefend.
In 1895 gaven de toenmalige eigenaren volmacht aan Herman Joseph Vijgen, burgemeester van Geulle (mogelijk rentmeester van de familie), om hun goederen in Geulle, waaronder het kasteel, ongeveer 80 ha. landgoederen en de nieuwe molen met huis, schuur, stal en erf openbaar te laten verkopen. Op 22 januari van dat jaar ging notaris J.J. Jessé uit Maastricht daartoe over. De goederen werden in massa voor 241.000 gulden, na een eerste bod van 220.000 gulden, toegewezen aan de hoogst biedende Anna Maria Sophie Bauduin, wonende op kasteel Klein Vaeshartelt in Meerssen, die door haar echtgenoot Paul Francois Marie Hubert Brouwers was vertegenwoordigd.
Brouwers overleefde zijn echtgenote. Na zijn dood werd de molen met aanhorigheden, waarvan hij onder andere het vruchtgebruik had, na scheiding en deling in 1924 toegewezen aan Maurice Brouwers, advocaat en burgemeester van Borgharen, en verder aan Germaine, Jacques, die burgemeester van Noorbeek was, en Hubert Brouwers.

In 1925 verkochten zij de watermolen met aanhorigheden aan Pieter Leonardus Huntjens. Hij werkte aanvankelijk bij de Nederlandse Spoorwegen en na zijn huwelijk bij de rentmeester Evers, die de uitgestrekte goederen van de familie Brouwers beheerde. Een jaar na de koop kon Huntjens de molen betrekken omdat er nog een lopend woonrecht was.
Na een werkzaam leven overleed Huntjens in 1966. De meeste klanten van de molen waren enige jaren eerder overgegaan op het gebruik van fabrieksmatig geproduceerd veevoer. Sporadisch werd er daarna nog met de molen gemalen.

Bij boedelscheiding en deling in 1963 werd de molen met de boerderij aan de ongehuwde kinderen Elisabeth, Joseph en Anna toegewezen, die in het ouderlijk huis bleven samenwonen. De molen werd nog een paar jaar door Elisabeth bediend. Joseph en Anna deden voornamelijk het werk op de boerderij en het land. In het midden van de jaren zeventig werden ook deze werkzaamheden beëindigd. Elisabeth overleed in 1988 en Joseph in 1989. Inmiddels is de molen verkocht.

De Onderste Molen of de watermolen van Geulle ligt in het rechterdeel van een langgevelboerderij. Het middendeel is het woongedeelte, het linkerdeel was de boerderij.
De molen wordt aangedreven door een bovenslagrad in een ombouw, die met een lessenaarsdak op de kopgevel aansluit.
Het houten waterrad werd in de vorige eeuw enige malen vernieuwd en vergroot. Bij de opname in 1854 bedroeg de middellijn 5.26 m. en de breedte 0.73 m. In 1890 bedroegen deze afmetingen respectievelijk 5,58 m. en 1,00 m. Dit rad dateerde vermoedelijk van 1878. In 1900 werden het huidige ijzeren bovenslagrad (middellijn 5,40 m., breed 0.91 m.) en de vierkante smeedijzeren molenas aangebracht. Het is het grootste bovenslagrad, dat in de provincie Limburg bestaat.

Het gangwerk van gietijzer is vermoedelijk van oudere datum en werd bij de vernieuwing in 1878 geplaatst. Het bestaat uit een conisch aswiel met ijzeren tanden, dat de koningspil aandrijft. Het zich op deze spil bevindende spoorwiel drijft de rondsels op de twee steenspillen aan. De molen heeft een overbrengingsverhouding van 1 : 22,3. Deze versnelling houdt in, dat het waterrad met zijn groot aantal cellen een langzaam draaiend rad is, dat 3 tot 4 omwentelingen per minuut maakte.
Op de steenbedding ligt een koppel 17der blauwe stenen voor tarwegemaal en een koppel 17der kunststenen voor boerengemaal en bakrogge. Beide koppels stenen zijn nog voorzien van de oorspronkelijke achtkante houten kuipen. De maalvloer ligt bijna een meter beneden de begane grondvloer of het molenerf. Voor het hijsen van de zakken van de begane grond naar de graan- of opslagzolder werd gebruik gemaakt van een staande handlier met een houten frame. Een enkele deur geeft toegang tot de molen.

Het water van de Molenbeek werd boven de molen verzameld in een vergaarvijver van gemetselde mergelsteen omgeven door een aarden wal. Daarop is de kanjel, voorzien van een schuifje, aangesloten, die het maal- en loswater boven en achter het waterrad brengt. Boven het rad bevindt zich in de kanjel een bodemklep, die vanuit de molen kan worden bediend. In geopende toestand valt het water in de cellen van het rad, waardoor dit onder invloed van het gewicht van het water in bedrijf komt. In gesloten toestand wordt het water over het rad heen gevoerd en valt op enige afstand van de molen uit de hoge kanjel in de beek. Een unieke situatie!
Bij overvloedige regenval kwam het voor, dat door de Walsen- en de Renbeek zoveel water werd aangevoerd, dat de vijver het niet meer kon opnemen. Er ontstonden overstromingen, die het bedrijf en het woongedeelte door de wateroverlast en de meegevoerde modder totaal ontredderden.

In al de jaren dat de vijver als maalbuffer werd gebruikt bestond het beheer hiervan kennelijk uit het opwoelen en doen doorstromen van slib, en uit het emmersgewijs storten van dit slib langs de keerwal. In 2003 zijn ongeveer 200m3 grond van tussen deze wal en het woongebouw afgevoerd.


Molen van Hulsen / Onderste Molen

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Historische foto's

Historische foto's

Eertijds naar molendatabase.nl ingezonden historische foto’s van deze molen.
Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Molen van Hulsen / Onderste Molen

Actuele foto's

Molen van Hulsen / Onderste Molen, Geulle, Harmannus Noot (juli 2005). | Database Nederlandse molens
© Harmannus Noot (juli 2005).
Molen van Hulsen / Onderste Molen, Geulle, Kees van Drie (16-8-2015) | Database Nederlandse molens
© Kees van Drie (16-8-2015)
Molen van Hulsen / Onderste Molen, Geulle, Harmannus Noot (juli 2005). | Database Nederlandse molens
© Harmannus Noot (juli 2005).
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.