Leiden, Zuid-Holland

Stevenshofjesmolen

Foto van Stevenshofjesmolen, Leiden, Leo Middelkoop (24-3-2017).  | Database Nederlandse molens
© Leo Middelkoop (24-3-2017).

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

Stevenshofjesmolen

1797
Grondzeiler
Ronde stenen molen
Poldermolen
Henriette Bosmanspad 1
2331 NS Leiden
X: 90393 Y: 462926
N 52.150730 O 4.443203
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Zuid-Holland
Leiden
Leiden
Gemeente Leiden, sectie W, nr. 4388
Rijnlandse Molenstichting

De Rijnlandse Molenstichting is eigenaar sinds 1976, daarvoor was dat steeds de Stevenshofjespolder.

Maalvaardig
2021: 91.650
2020: 113.431
2019: 99.862
2018: 141.108
2017: 122.118
eerdere tellerstanden ( ↓ ↑ )
  • 2016: 124.880
  • 2015: 107.550
  • 2014: 78.739
  • 2013: 103.118
  • 2012: 99.000
  • 2011: 100.219
  • 2010: 90.851
  • 2009: 119.795
  • 2008: 120.864
  • 2007: 106.162
  • 2005: 119.005
  • 2004: 117.553
  • 2003: 136.962
  • 2002: 225.973

2011: wiekenkruis vernieuwd; teller had kuren
2012: teller had kuren
2014: ca. 3 mnd. stilstand vanwege diverse werkzaamheden
2019: november niet kunnen draaien wegens werkzaamheden aan de vloeren; teller na (wéér) kuren vervangen door een nieuwe.
2021: 3 weken stilstand in november vanwege diverse werkzaamheden.

Bemalen van de Stevenshofjespolder (resterend gedeelte), thans op vrijwillige basis

Niet onbelangrijk tussen Z en NW, uit andere richtingen gering door uitgestrekte woonwijk.

Als de molen draait en op afspraak.

Fietsroute in de buurt van Stevenshofjesmolen via fietsnetwerk.nl
1033
00080
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Stevenshofjesmolen

Constructie

Constructie

Ronde stenen molen, de romp op westzijde van een extra gewapend betonnen laag voorzien.

Gedekt met riet

19,62 m.
Oud-Hollands

Deze molen heeft nooit een wiekverbetering gekregen.

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

36 houten rollen; kruihaspel
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal

IJzeren scheprad Ø 4,00 m; breed 0,25 m., op houten wateras in de molen.

Bovenwiel 51 kammen
Bovenschijfloop 26 staven, steek 12,5 cm.
Onderschijfloop 22 staven
Onderwiel 58 kammen, steek 14,2 cm.
Overbrengingsverhouding 1,34 : 1

N.B. in verhouding tot het wiekenkruis draait het scheprad dus zeer snel.

Aardige baard, grotendeels donkergroen geverfd, met tussen de koppen van de voeghouten en steunder het jaartal '17 97'; daaronder een cartouche met daarin afgebeeld een vetpotje.

In twee plooistukken van het onderwiel zijn de initialen 'P.Y.' en het jaartal '1872' ingehakt .
('P.Y.' staat voor de Voorschoter molenmaker Pieter Yperlaan).

Het onderijzer van de koningspil is op de vier zijden voorzien van ‘ANNO’, ‘1674’, ‘PJWS’ en enige vrije versieringen.
Vermoedelijk vormen de letters 'PJWS' de initialen van een - zeer bekwame - smid. Dit ijzer moet afkomstig zijn uit de eerste Stevenshofjesmolen (zie 'Geschiedenis').
Jammer is alleen, dat dit ijzer in de praktijk vrijwel niet zichtbaar is door wiggen en (overigens zeer terechte) afscherming van het onderschijfloop.

Simon Paddenburg, Warmond (1797)

Stevenshofjesmolen

Verwijzingen

Stevenshofjesmolen

Geschiedenis

Geschiedenis

De eerste molen op deze plaats was een wipmolen, gebouwd in 1674; deze werd 3 december 1796 door brand verwoest. De Warmonder molenmaker-metselaar Simon Paddenburg bouwde een nieuwe stenen molen - de huidige - voor ƒ 4579,--.

Tot 1981 werd de Stevenhofjespolder (ca. 150 ha.) uitsluitend op windkracht bemalen. De bouw van de nieuwe Leidse woonwijk "Stevenshof" maakte hieraan grotendeels een einde: thans kan de molen nog 40 ha. bemalen. Overigens vielen molen en het overgrote deel van de polder tot 1 juli 1966 onder de gemeente Wassenaar, pas vanaf die datum onder Leiden.

In 1935 heeft ingrijpend herstel plaatsgevonden: de gietijzeren bovenas en houten roeden werden gewisseld voor exemplaren van de kort tevoren gesloopte molen van de Noord-Hoflandse polder te Voorschoten (een molen die op zichtafstand van de Stevenshofjesmolen stond).
Dat houten roeden vervangen werden door goede tweedehands ijzeren exemplaren is niet verbazend; niet bekend is vooralsnog, waarom ook de bovenas werd vervangen: de Stevenshofjesmolen had al een ijzeren as! Mogelijk pasten de tweedehands roeden niet in de bestaande as.

In 1942 ontsnapte de molen aan de sloop: een gevorderd plan om de molen grotendeels af te breken en te vervangen door een Amerikaanse windmotor ging door het toedoen van De Hollandsche Molen, getipt door de Vereeniging Oud Leiden, niet door. De molen bleef en bleef ook in bedrijf. 
Omstreeks 1957 heeft men aan de ZW-zijde van de stenen romp, die toen op sommige plaatsen in slechte staat verkeerde, een laag gewapend beton aangebracht.

Eind 19de/begin 20ste eeuw waren verschillende generaties Van Meijgaarden hier molenaar. De laatste was B.C. van Meijgaarden, benoemd 1 februari 1904. 23 november 1923 vroeg hij om ontslag.
J. Haasnoot werd per 1 januari 1924 zijn opvolger, tegen een jaarsalaris van ƒ 200,--. Later kreeg hij daar, in de functie van bode, ƒ 25,-- bij. Op 1 oktober 1945 kreeg op eigen verzoek ontslag.
In 1946 (formeel per 1 januari 1947) werd de toen amper 20 jaar oude Arie van der Ham tot molenaar benoemd, hij zou dit blijven totaan zijn overlijden in 2004. 
De polder is, met veel dank aan deze molenaar, zeer lang uitsluitend op windkracht bemalen, er was geen gemaal en ook geen motor op het scheprad. In latere jaren werd Van der Ham vaak bijgestaan door vrijwillige molenaars, onder wie de broers Teun en Willem Waltman (jaren '70) en later Teun van Geest, tot medio 2010 de vaste molenaar.

De Rijnlandse Molenstichting, eigenaar geworden in 1976, bereidde direct na de overname een restauratie voor. Dit was hard nodig, want kap en vooral kruiwerk waren dringend aan herstel toe, men hield de molen met kunst- en vliegwerk maalvaardig.
Eind 1981 ging dat niet meer toen de kuip het definitief begaf: er kon niet meer worden gekruid. Een noodgemaal moest het werk overnemen.

In 1982/83 vond die grote restauratie plaats: kap en kruiwerk werden vrijwel geheel vernieuwd maar ook is het metselwerk grondig nagekeken. Beide oude Potroeden konden nog worden gerepareerd.

Goed en wel hersteld en weer maalvaardig, veranderde de directe omgeving zeer drastisch en ook voorgoed: de aanleg van de nieuwe Leidse woonwijk Stevenshof zorgde ervoor dat de molen aan drie zijden min of meer ingesloten raakte. De Rijnlandse Molenstichting had kunnen bedingen dat de windvang tussen ZZW en NW ombelemmerd zou blijven, voor de rest gold dat niet. Er staan al op korte afstand van de molen allerhande huizen, al moet gezegd dat dichtbij de molen voornamelijk wat lagere huizen staan.

In 2007 werden alle vangstukken vernieuwd en sleutelstukken onder de zolderbalken aangebracht.
In oktober 2011 werden beide Potroeden, die onderhand érg slecht waren, vervangen. Dit ging hier op de klassieke manier: met de lier, zonder kraan. Eind november was de Stevenshofjesmolen met zijn nieuwe wiekenkruis weer maalvaardig.

In november 2019 stond de molen stil: van twee zolders werden balkkoppen vervangen en aangestort, waarna de vloeren op diverse plaatsen werden vernieuwd.
In november 2021 vernieuwde molenmakerij Verbij de vier schoren, enige kruipalen, een windbord en delen van het voorkeuvelens.

Nadat in de jaren '80 de omgeving dus al enorm was veranderd, gebeurde er vanaf 2017 opnieuw veel vanwege een ander groot project: de zgn. Rijnlandroute, een grotendeels ondergrondse weg om het verkeer rond Leiden te ontlasten, betekent dat het resterende gedeelte van de Stevenshofjespolder (letterlijk) wordt doorsneden: het te bemalen oppervlak, sinds de aanleg van de woonwijk nog ongeveer 40 ha., zal uiteindelijk niet meer dan ca. 14 hectaren bedragen.
Sinds de werkzaamheden zijn begonnen is de directe omgeving er niet fraaier op geworden en ten zuidwesten van de molen oogt alles al bijna drie jaar rommelig. Uiteindelijk zal de molen visueel niet zoveel last hebben van de nieuwe weg.

Een paar technische bijzonderheden:
Een opvallend onopvallend detail in de kap: tussen vangstok en vangbalk bevindt zich geen ketting of touw maar een van stelgaten voorziene massieve metalen strip. Niet vaak te zien.
Ook de bezetketting verdient vermelding: deze zit verankerd aan de staartbalk, het andere part wordt na het kruien enige malen rond een kruipaal geslagen en daarna met een grondpen in een schalm van die ketting vastgezet. Dit was/is op meer Rijnlandse poldermolens in de duinstreek in gebruik.


Stevenshofjesmolen

Aanvullingen

Aanvullingen

Deze molen had omstreeks 1930 nog een groengeverfde staart, maar dat werd later anders. De reden: in de jaren '40 kwam de poldervoorzitter regelmatig bij molen Windlust te Wassenaar om veevoer te kopen. Molenaar Mansveld daar maakte voor zijn molen zelf verf door okerpoeder te vermengen met lijnolie. Op een dag kocht de poldervoorzitter bij Mansveld een grote bus verf en niet veel later had de Stevenshofjesmolen een andere kleur!

Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.
Het Stevenshofje zelf is een (nog altijd fraai) historisch hofje in de Leidse binnenstad, waarvan bestuurders toentertijd inderdaad betrokken waren bij de stichting van deze polder.

A. Bicker Caarten, Stenen poldermolens in Rijnland (Zaltbommel 1981) 66 - 71
Willem Waltman, 'Laatste Potroeden in Rijnland uitgemalen', in: Molenwereld 157 (2012) 114 - 118
Andries Veloo, 'De Stevenshofjesmolen en zijn molenaars', in: Molenwereld 193 (2016) 227 - 230

Stevenshofjesmolen

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

Stevenshofjesmolen

Actuele foto's

Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Rob Pols (27-2-2015)De molen vanuit het westen. Op de achtergrond, op zeer korte afstand, de wijk Stevenshof.  | Database Nederlandse molens
© Rob Pols (27-2-2015)
De molen vanuit het westen. Op de achtergrond, op zeer korte afstand, de wijk Stevenshof.
Stevenshofjesmolen, Leiden, Wim Koree (1-6-2019) | Database Nederlandse molens
© Wim Koree (1-6-2019)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Leo Middelkoop (20-8-2018)De omgeving van de molen is volop in ontwikkeling voor de nieuw te vormen Rijnlandroute.  | Database Nederlandse molens
© Leo Middelkoop (20-8-2018)
De omgeving van de molen is volop in ontwikkeling voor de nieuw te vormen Rijnlandroute.
Stevenshofjesmolen, Leiden, Leo Middelkoop (24-3-2017). De bovenas met de typisch Leidse vierpuntige ster op de walpenplaat.  | Database Nederlandse molens
© Leo Middelkoop (24-3-2017).
De bovenas met de typisch Leidse vierpuntige ster op de walpenplaat.
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Leo Middelkoop (25-4-2020)De verrassend decoratieve stenen vloer. | Database Nederlandse molens
© Leo Middelkoop (25-4-2020)
De verrassend decoratieve stenen vloer.
Stevenshofjesmolen, Leiden, Rob Pols (21-09-2009) | Database Nederlandse molens
© Rob Pols (21-09-2009)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Stevenshofjesmolen, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017)Het uit 1872 daterende onderwiel.  | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
Het uit 1872 daterende onderwiel.
Stevenshofjesmolen, Leiden, Leo Middelkoop (30-11-2018)Hier het onderwiel met de initialen van Pieter Yperlaan. | Database Nederlandse molens
© Leo Middelkoop (30-11-2018)
Hier het onderwiel met de initialen van Pieter Yperlaan.
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.