Leiden, Zuid-Holland

De Herder

Foto van De Herder, Leiden, Frank Moerland (6-5-2022) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (6-5-2022)

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

De Herder

1884
Stellingmolen
Achtkante molen
Zaagmolen
Haarlemmerweg 77A
2334 GE Leiden
X: 93571 Y: 465420
N 52.173508 O 4.489182
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Zuid-Holland
Leiden
Leiden
Gemeente Leiden, sectie P, nr. 3525
R. Proper
Maalvaardig
2021: 15.628
2020: 41.027
2019: 61.205
2018: 24.501
2017: 10
eerdere tellerstanden ( ↓ ↑ )
  • 2016: 60.000
  • 2015: 74.500
  • 2014: 39.500
  • 2013: 60.500
  • 2012: 65.000
  • 2011: 6.000
  • 2010: 14.295
  • 2009: 32.150
  • 2008: 10.436
  • 2004: 16.819

2015: bijna negen maanden stilgestaan wegens defect aan de vang.
2017: het wiekenkruis is een paar keer in een andere stand gezet.
2021: door diverse omstandigheden is er weinig gedraaid.

Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis

Niet onbelangrijk maar is erg omsloten door beplantingen

06-29000069 (BJ)

Nationale Molendag, Open Monumentendag, Leidse molendag en verder op afspraak.

Fietsroute in de buurt van De Herder via fietsnetwerk.nl
1026
00991
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Herder

Constructie

Constructie

Houten achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met aangebouwde schuren

Gedekt met riet

20,50 / 20,60 m.
Oud-Hollands

Van 1941 tot ca. 1946 was deze molen 'half-verdekkerd': aan de voorzijde Oud-Hollands; aan de achterzijde het gedeelte tussen windborden en roede voorzien van een stroomlijn. Hier was dit geheel in hout uitgevoerd. Vrij snel na 1945 is de stroomlijning weer verwijderd en werd het weer Oud-Hollands.

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

37 houten rollen; kruihaspel
Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok

Eén snelzaagraam op windkracht. Het tweede raam, vanouds machinaal aangedreven, is nog aanwezig maar niet meer zaagvaardig, omdat de molen inmiddels anders is ingericht.

Bovenwiel 71 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 10,8 cm.
Spilwiel 53 kammen
Krukwiel 48 staven, steek 9,8 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,37

van de stelling: 6,40 m.

Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften "1755" en "1884".

Op de kopgevel van de schuur aan zuidzijde een bord met de tekst "De Herder" met daarboven een flesvormig ornament.

De Herder

Verwijzingen

De Herder

Geschiedenis

Geschiedenis

Deze stellingmolen werd in 1884 hier opgebouwd nadat de voorganger, een paltrok, op 5 september 1883 door blikseminslag werd verwoest. Voor de herbouw werd de uit 1755 daterende en voor de sloop te koop staande houtzaagmolen De Kat vanuit Amsterdam naar Oegstgeest (Leiden zat als gemeente nog geheel binnen de singels) overgebracht.

De Herder heeft tot 1920 op windkracht gezaagd. In dat jaar werd een motor op het krukschijf gezet. Dat functioneerde niet naar wens: in 1926 verbouwde men het geheel en werd het van een verticaal een horizontaal zaagwerk. Wél behield men een aandrijving van het spilwiel naar de aandrijfas op de stellingzolder, zodat bij motorproblemen de molen het zaagwerk over kon nemen.
In 1926 en 1939 zijn ook beide houten roeden vervangen (1926 de buiten- en in 1939 de binnenroe). Het middenstuk van de uitgekomen buitenroe is toen onder het spilkalf gekomen.

Het lijkt echter dat de windkracht vanaf 1926 niet meer gebruikt is. Pas tijdens de Tweede Wereldoorlog dwongen de omstandigheden ertoe dat het zaagwerk weer geschikt werd gemaakt voor de windkracht. In 1941 heeft men de molen ook 'half-verdekkerd', ofwel: aan de achterzijde van de Oud-Hollandse voorzomen een stroomlijnneus aangebracht.
Direct na de oorlog werd het elektrisch zagen hervat. De molen bleef stilstaan, evenwel in zeer behoorlijke staat.

Een restauratie in 1965/66, waarbij onder meer nieuwe roeden werden gestoken, leidde niet tot nieuwe activiteit: er werd machinaal gezaagd, het buitenwerk werd goed onderhouden maar draaien was er niet bij.

Rond 1975 kreeg de Leidse molenmaker en vrijwillig molenaar Wim van Krieken het voor elkaar dat er weer geregeld werd gedraaid. Al had dit wel een opvallende restrictie: geen zeilen! Dat wilde Mulder niet.
Eind jaren '70 beëindigde de fa. Gebr. Mulder haar bedrijf en later werd de molen verkocht aan makelaardij Proper Beheer te Oegstgeest.

Ondertussen werd duidelijk dat deze molen niet zonder een nieuwe, veelomvattende restauratie zou kunnen. Al langer was bekend dat met name de vierkante onderbouw slecht was, maar hóe slecht bleek pas na onderzoek in 1987: het achtkant steunde nog maar op twee van de vier poten! Dat jaar draaide de molen voorlopig voor het laatst.

Een door de eigenaar voorgesteld plan om de molen draaivaardig te restaureren maar tevens ook in te richten als woning stuitte eind jaren '90 op veel weerstand in molenkringen. Prompt werd de reeds begonnen restauratie stilgelegd (al werden delen die in weer en wind kwamen te staan wel meteen dichtgetimmerd). Vervolgens gebeurde er geruime tijd niets.
Uiteindelijk werd een goed compromis gevonden: de molen werd gerestaureerd in de staat van na 1926 en naast de molen werd een woning gebouwd in een stijl, die veel op die van de zaagschuren lijkt.
In de molen is de oude snelzaagmachine uit 1920 teruggeplaatst en deze werkt alleen op windkracht: een motor is er niet meer. Het andere snelzaagraam, in de hal grenzend aan de molen, is nog aanwezig maar niet meer zaagvaardig. Hoger in de molen zelf resteren van de oorspronkelijke aandrijving van vóór 1926, behalve bovenwiel en bovenschijf, ook spil- en krukwiel.
Wat bij de restauratie niet terugkeerde was de aanbouw voor de inmiddels ook antieke lintzaagmachine. Verder verplaatste men de houten hijskraan, die altijd voor de molen stond, naar de andere kant van de molen naast de vijver.

Het achtkant laat sporen zien van de oude inrichting van krukas en zaaghoofden. Maar er zijn ook aanpassingen gedaan voor de nieuwe inrichting voor het snelzaagraam. Verder zijn er uitkepingen aanwezig die erop duiden dat recht onder de koningspil een groot vliegwiel heeft gedraaid; waarvoor dit wiel gediend heeft is tot op heden niet duidelijk.

In 2014 zijn de twee lange schoren vervangen en een korte schoor aangescherfd, ook zijn reparaties uitgevoerd aan het gevlucht, zoals vervangen van voorzomen en enkele kluften en een windbord. Eind 2014 volgde stilstand vanwege een vermolmd vangstuk.
In de loop van 2015 werd dit hersteld, waarna er weer regelmatig wordt gezaagd. Vaak gaat het dan om Leidse bomen die,  eenmaal gezaagd, door een Leidse meubelmaker worden gebruikt.
Eind 2016 moest de molen opnieuw worden stilgezet: de wiggen en keerklossen van één roede dienden vervangen te worden, evenals enige stellingdelen.
Minstens zo noodzakelijk werd intussen de vervanging van het rietdek van het achtkant. In februari 2018 is men met dat laatste begonnen en men was opvallend snel klaar: het achtkant kreeg geheel nieuw riet en de kap werd 'opgedekt'. Op 4 april maakte het wiekenkruis voor het eerst in ruim 15 maanden een paar rondjes.
Hierna volgden nog werkzaamheden aan de stelling en ineens was 'De Herder' terug: op 14 juni 2018 had de molen de wind in de zeilen en zaagde of hij nooit anders had gedaan.


De Herder

Aanvullingen

Aanvullingen

Deze molen nam in 1884 de naam over van zijn verbrande voorganger. Op zijn vorige plaats te Amsterdam heette deze molen "De Kat".

J.H. van den Hoek Ostende, 'De Amsterdamse jaren van de Leidse zaagmolen De Herder', in: Molenwereld 118 (2008) 354 - 362

De Herder

Historische foto's

Historische foto's

Eertijds naar molendatabase.nl ingezonden historische foto’s van deze molen.
Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Herder

Actuele foto's

De Herder, Leiden, Bjorn Jannink (23-12-2021) | Database Nederlandse molens
© Bjorn Jannink (23-12-2021)
De Herder, Leiden, De Herder, draaiend op het zuiden.  Joram Wijling (23-12-2013). | Database Nederlandse molens
© De Herder, draaiend op het zuiden.
Joram Wijling (23-12-2013).
De Herder, Leiden, René Speur (12-2-2008) | Database Nederlandse molens
© René Speur (12-2-2008)
De Herder, Leiden,  Rob Pols (12-7-2012).Er valt nog genoeg te zagen!  | Database Nederlandse molens
© Rob Pols (12-7-2012).
Er valt nog genoeg te zagen!
De Herder, Leiden, Willem Jans (14-9-2003). | Database Nederlandse molens
© Willem Jans (14-9-2003).
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Rob Pols (21-9-2009) | Database Nederlandse molens
© Rob Pols (21-9-2009)
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Frank Moerland (17-9-2017) | Database Nederlandse molens
© Frank Moerland (17-9-2017)
De Herder, Leiden, Bjorn Jannink (18-3-2022)Een hangboom, het stuk ijzer waarmee de stammen op de slee van een zaagmolen geklemd worden, is na de verbouwing tot huidige zaagmolen omgebouwd tot koebout van de vang en word sinds de restauratie van 1994/2001 los in de molen bewaard | Database Nederlandse molens
© Bjorn Jannink (18-3-2022)
Een hangboom, het stuk ijzer waarmee de stammen op de slee van een zaagmolen geklemd worden, is na de verbouwing tot huidige zaagmolen omgebouwd tot koebout van de vang en word sinds de restauratie van 1994/2001 los in de molen bewaard
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.